Menaxhimi dhe politikat kulturore: nga t’ja fillojmё? (Romeo Kodra)

Nje matrapik i ngulur ne kalane e Ali Pashe Tepelenes, ne Porto Palermo - Art Kontakt

Nje matrapik i ngulur ne kalane e Ali Pashe Tepelenes, ne Porto Palermo – Art Kontakt

Dje mora dijeni pёr njё artikull tё njё djali 22 vjeçar – Henri Panduku, qё shkruan pёr “Platforma Tabló” – i cili kish marrё mundin tё hidhte tё zezё nё tё bardhё pёrshtypjet e tij pёr aktivitetin e Art Kontakt tё organizuar pak kohё mё parё nё kalanё e Ali Pashё Tepelenёs nё Porto Palermo. http://tablo-al.com/gozhde-betoni-dhe-matrapik-ne-porto-palermo/ Djaloshit i kish bёrё pёrshtypje ngulja e gozhdёve dhe matrapikёve nёpёr mure e gurё tё kalasё monument kulture i vendit tonё. I kish bёrё pёrshtypje kёtij djaloshi – qё ende arrin tё skandalizohet “shyqyr Zotit”! – mungesa e njerёzve tё Ministrisё sё Kulturёs qё tё kontrollonin cilёsinё e eventit, mangёsia menaxheriale e organizatorёve dhe papёrgjegjshmёria e disa artistёve trutharё qё pranojnё tё shesin veprat e tyre nё kёto kondita dhe disa tё pjerdhurve tё tjerё qё shkojnё pёrtej duke dёmtuar monumente tё kulturёs kombёtare.

Nё orёt e vona tё mbrёmjes me disa miq – falё shkrimit tё kёtij djaloshi qё merr guximin e shkruan me tёrё gjenuinitetin e tij tё pakontaminuar – debatuam gjatё pёr ndarjen e pёrgjegjshmёrive nё kёtё rast. Pa dashur tё sintetizoj gjithё ç’ka u tha midis nesh, po pёrpiqem tё them atё qё sipas meje duhet bёrё nё kёsi rastesh.

Pikёsёpari duhet vёnё gishti mbi plagё, dhe saktёsisht mbi paaftёsinё menaxheriale tё ministres Mirela Kumbaro-Furxhi, me tё cilёn Edi(p) Rama duke e zgjedhur prej rradhёve tё shoqёrisё civile kёrkon tё inflacionojё kёtё tё fundit pёr t’i lёnё hapёsirё vetes si i vetmi person qё pёr kulturёn ka bёrё diçka nё kёtё vend. D.m.th. lum arti, lum kultura dhe lum ne pёr politikanёt! Lum, mbi tё gjitha, pёr Ramёn!

Pёr mua, e them qё nё fillim, nuk ekziston pretendimi mirёmendues se Ministria e Kulturёs u gjet nё gjendje tё shkretё dhe se pёrgjegjёsitё duhen ndarё nё kohё. Zonja ministre dhe kryeministri e dinё shumё mirё si duhet vepruar, por nuk duan!

Vetёm nёse do tё kishin ndonjё defiçit mendor nuk do tё kuptonin qё nёse jepen fonde dhe financime publike, do tё duhej tё kontrolloheshin edhe shpenzimet e tyre; apo nёse jepen nё pёrdorim ambjente nё pronёsi tё shtetit, do tё duhej tё kontrollohej pёrdorimi i tyre. [Dhe ankohen pse nuk “pirdhet prej karrigeje” Fullani!]

Ministrja nuk do sepse nuk di tё bёj tjetёr veçse “qoka fshati” me tё cilat ironizonte muaj mё parё. Nuk do sepse po u kontrollua çdo qindarkё dhe pronёsi publike e dhёnё nё pёrdorim, do tё ishte tepёr e vёshtirё tё bёheshin dallaveret dhe qokat, tё mbusheshin xhepat, tё organizoheshin festat e partisё sё Peshkut ish- tё Kuq, ish-Blu, tashmё Biçimblu-Vishnje e Mavijosur [shih “Refleksionet” e Edi(p) Ramёs dhe Ardian Klosit qё tashmё e kam si “Dhjatёn e Vjetёr”].

Ministrja e (agri)Kulturёs sё munguar nuk e do njё gjё tё tillё sepse po u kёrkuan llogaritё financiare dhe cilёsia e eventeve, atёherё do tё krijohej njё konkurrencё reale e tregut tё artit dhe kulturёs. Rrjedhimisht arti dhe kultura do tё ishin tё pavarur nga ministrja dhe rrjedhimisht askush nuk do i lёpihej dhe jargavitej Edi(p) Ramёs, erotomanit “artistit nga shpirti dhe kryeministёr nga misioni”. Duke i kёrkuar ndjesё inteligjencёs sё djaloshit 22 vjeçar pёr abetarizmin e pakёrkuar, po shpjegohem mё mirё.

Nёse Ministria do tё kontrollonte dhe publikonte kontrollin e fondeve qё jep, nёpёrmjet kёrkimit tё llogarisё mbi çdo faturё tё shpenzuar nga organizatorёt, ne dhe injorantja e lёmёs menaxheriale qё udhёheq fatet e kulturёs shqiptare do tё kuptonim sa kushton puna e njё artisti, sa kushton puna e njё kuratori, sa kushton organizimi i eventeve; nё pak fjalё do tё shihnim – si papritur e papandehur – krijimin e njё tregu qё mungon prej lashtёsisё pellazgjike nё kёto anё. Nёse pas kёsaj sitje njё artist, njё kurator apo njё organizator do tё mendonte se do tё bёnte mё mirё sesa artisti, kuratori apo organizatori i eventit tё kontrolluar nga Ministria, ai do tё fillonte konkurencёn duke pretenduar mё shumё pёr punёn e vet – nёse do e shihte se meritonte mё shumё -, apo mё pak duke ulur tregun dhe rrjedhimisht – pёr ne si taksapagues – shpenzimet e fondeve publike. OOOHHHH shqiptarёt do tё kursenin! Arti do tё kishte njё treg! Do e kishin kuratorёt, do e kishin menaxherёt! Shqipёria nuk do tё ishte njё hale siç ёshtё sot me shumё ekskremente artistiko-kulturore tё prodhuara dhe konsumuara gjithnjё e mё shumё!

Ka njerёz qё mendojnё se fajin e kanё artistёt qё bёjnё idiotizmat e tyre, fajin e kanё organizatorёt qё dinё tё organizojnё ekskluzivisht xhepat e tyre, siç mund ta ketё politika e qeverisё nё pushtet. Praktikisht, ka njerёz qё mendojnё se faji duhet ndarё proporcionalisht. Pёr mendimin tim ky rend ёshtё i mbapshtё. Ёshtё i mbrapshtё dhe ёshtё i kotё nёse nuk bёhen emra dhe mbiemra. In primis, pёr aktivitetin nё fjalё, duhet thёnё se pёrgjegjёsi ka – sipas rendit – Mirela Kumbaro-Furxhi pёr mungesё kontrolli tё shpenzimeve tё taksave publike nёpёrmjet financimit tё eventit; organizatorёt e eventit – Art Kontakt – pёr mungesёn e cilёsisё dhe kontrollit tё strukturёs nё pёrdorim; artistёt pjesёmarrёs qё ulin veten dhe pranojnё mungesёn organizative pёr paraqitjen e punёve tё tyre dhe ata kafshё qё e quajnё veten artistё qё dёmtojnё pronёn publike apo monumentet e kulturёs. Nёse nuk mbahet ky rend i pёrgjegjёsive, pra duke filluar nga koka, do tё ishte njёsoj sikur tё akuzonim prostitutat pёr plagёn shoqёrore tё prostitucionit. Ata qё akuzojnё artistёt janё njёsoj si ata qё thonё se njё pjesё tё fajit e kanё prostitutat qё janё “ içik kurva nё gjak”. Unё nuk e mendoj kёshtu. Mendoj qё pёrgjegjёsitё mё tё mёdha duhet t’i mbajё kush ka pushtetin mё tё madh nё dorё. Nё gjyqe demokratike funksionon kёshtu, i mbahet ana palёs sё dobёt, asaj mё tё shantazhueshmes.

Por nёse nuk kemi “bythё” si dhe sa ç’ka njё 22 vjeçar qё arrin tё shohё mbretin lakuriq, nёse nuk themi emrat dhe mbiemrat, do tё thotё qё humbasim mundёsinё tё ankohemi kur shohim qё ndёrron qeveria dhe fituesit e fondeve janё po ata. Nёse nuk kemi “bythё” tё themi emrat dhe mbiemrat e pёrgjegjёsve tё vertetё – Edi(p) Rama, Mirela Kumbaro-Furxhi – do tё thotё qё pranojmё tufёzimin ose jemi “brekё e bythё” me ta. Dhe nёse jemi “brekё e bythё” me ta duhet kuptuar qё nuk kemi autoritet dhe as do ta kemi ndonjёherё, sepse autoriteti vlen kur reagohet menjёherё brenda aktualitetit tё gjёrave, pёrndryshe, kur jetohet me kredinё dhe jehonёn e bёmave tё mёparshme, jemi autoritarё njёsoj si ata qё kemi mbi krye, as mё pak e as mё shumё. Pёrndryshe jemi krijesa qё jetojnё me vegjetimin e pёrditshёm, njёsoj si kurvat e artit dhe kulturёs pёr tё cilёt ankohemi. Kot nuk i thonё qё “mjafton njё herё qё virgjёria tё mos kthehet”.

Shpresoj tё mos mendojё lexuesi i kёtyre rreshtave qё jam moralist. Jo aspak. As nuk mё shkon nёpёr mend tё jem politically correct. Madje kam bindjen qё ka pёrsona qё kurvёrojnё sepse nuk mund tё rrinё pa ushtruar profesionin. Politika ёshtё e mbushur me kёta. Por kam pёrshtypjen se, nёse do tё kishte njё treg tё pastёr, transparent dhe tё hapur pёr kontroll, atёherё do tё ishte e mundur tё seleksiononim kurvat artistiko-kulturore nga ata qё “nuk shiten pёr dy pare spec”, do tё shihnim qё publiku dhe kritika – duke i frekuentuar aktivitetet sipas rёndёsisё dhe cilёsisё sё punёve tё artistёve pjesёmarrёs – do tё seleksiononte vlerёn reale tё artit dhe kulturёs sonё qё aktualisht duket se na e njohin vetёm ata qё kemi lart (pushteti) apo ata qё kemi jashtё (sindroma e “ekspertёve tё huaj” tek ne ёshtё e famshme mjaftueshёm dhe s’ka nevojё pёr shpjegim). Nё pak fjalё do tё ishte e mundur tё nxirrnim njё vlerё reale tё artit dhe kulturёs pёrtej prostituimit artistiko-intelektual-kulturor dhe nuk do tё ishim peng tё artistit tё vetёm, kuratorit tё vetёm dhe organizatorit tё vetёm Edi(p) Ramёs, karabushit kryeministror, dhe egomasturbuesve qё ky erotoman mban rreth e pёrqark.

Kёshtu qё duhet tё mos tallim veten dhe “bythёn” me tё tjerёt duke pyetur “nga t’ja fillojmё?” … jo pёr gjё por do tё ofendojmё inteligjencёn e atij djaloshit 22 vjeçar.

Pa flamur dhe pa brekё. Politika artistiko-kulturore shqiptare. (Romeo Kodra)

Drejto Oborrit Kryeministror

Drejt Oborrit Kryeministror

Politika bazohet detyrimisht tek morali (lat. mores=zakon/sjellje). E zakonshmja dhe e moralshmja janё prirje tё njё status quo-je qё riafirmon vetveten nё rang shoqёror. Shpesh ndodh qё e zakonshmja dhe morali – sidomos prej aksioneve politike joefikase, jokreative, prej atyre qё abuzojnё me to – tё gangrenizojnё njё kontekst tё tёrё duke e shndёrruar nё njё kёnetё tё pajetё. Pёr kёtё shohim herё pas here aksione politike, tё ndёrmarra prej individёve apo grupeve partiake, qё kanё pёr qёllim tё vetёm pёrgjigjen ndaj degradimit kёnetor tё shoqёrisё dhe qё nё momentin e aplikimit tё tyre janё nё dukje antipolitike, jo tё zakonshme, tё pamoralshme.

E tillё ka qenё hyrja e Edi Ramёs nё politikёn shqiptare: antipolitike, e pazakontё dhe e pamoralshme. Shqiptarёt kuptuan, e pohon fakti qё e zgjodhёn kryeministёr tё vendit, qё politika, e zakonshmja dhe morali i tyre i njёherё e njё kohe ishin njё kёnetё e gangrenizuar. Edi Rama, i ardhur – pa flamurё ideologjik – prej fushёs sё artit dhe kulturёs, solli njё tёrmet destabilizues pёr status quo-nё e epokёs qё pranoi, dashje-pa-dashje, njё gjuhё politike tё re, njё zakon tё ri, njё moral tё ri.

Politika, zakoni dhe morali i Edi Ramёs sot janё gangrenizuar. Janё gangrenizuar sepse kanё abuzuar (etimol. tejpёrdorur) me politikishten, me gjuhёn e politikёs.

[Thёrrime “filozofike”:] Gjuha dhe politika kanё tё bёjnё me realitetin, me pёrpunimin aktual tё reales. Pёr pёrpunimin aktual tё reales me gjuhёn duhet patur parasysh Lacan-i, psikanalisti francez. Ndёrsa pёr pёrpunimin aktual tё reales me politikёn duhet patur parasysh Macchivelli. Si Lacan-i, ashtu dhe Macchiavelli janё denoncues dhe pranues tё njё zbrazёtie qё kanё nё thelb fushat e tyre tё kompetencёs. Dhe kjo zbrazёti ёshtё thelbi i vetё realitetit, realja si aktualitet i pashmangshёm. Pёr Lacan-in ka njё ndarje mes gjёsё dhe fjalёs qё e emёrton kёtё gjё. Po kёshtu pёr Macchiavelli-n ёshtё e ndarё politika e Princit dhe dyfytyrёsia/fasada e tij pёrkundrejt popullit.
“Gjuha na flet” – thotё Lacan-i, prej saj nuk shpёtojmё dot. Prej gjuhёs jemi tё shenjuar nё ekzistencёn tonё. Prej politikёs shpёtojmё(?) falё ideologjisё (makiavelike), pra logjikёs sё ideve. Kur tё kuptojmё qё Platoni i vendoste idetё nё HIPERURAN, nё dimensionin metafizik tё arritshёm dhe tё prekshёm vetёm prej Zotit, ndoshta atёherё do tё kuptojmё vёrtetё tragjedinё reale tё realitetit tonё fiktiv dhe dimensionin real tё skandalit makiavelik [Thёrrimet mbaruan].

Edi Rama abuzon me politikishten sepse nuk ka njё formim teoriko-politik adekuat. Ai brenda partisё sё vet nuk ka hyrё si ideolog, por si outsider, falё vrullit pasional, mishtor dhe destabilizimit qё karakterizojnё fushёn e prejardhjes sё tij: artin. Kjo mungesё, prej tij, pёrderisa i ёshtё futur politikёs dhe i beson Hiperuranit, duhej tё ishte pranuar shumё mё parё, pёr tё mos thёnё qё nё fillim. Duke qenё kёshtu kam pёrshtypjen se nuk do e pranojё ndonjёherё, dhe kjo, nё mёnyrё tё paevitueshme do e sjellё shumё shpejt drejt fundit. Do tё gjenden brenda Partisё Socialiste persona qё do tё arrijnё tё artikulojnё nё mёnyrё koherente njё vizion ideologjik (iluzioni mё i madh, pas rёnies sё Murit tё Berlinit, ishte fundi i ideologjive), dhe rrjedhimisht do tё tregojnё qё pasioni mishtor i Edi Ramёs nё politikishten e vjetёr, pra nё gjuhёn qё flet politikanёt qё prej polis-it athinas, do tё thotё qё “mbreti ёshtё lakuriq”. Dhe qё mbreti ёshtё pa brekё nga pikёpamja ideologjike mjafton ta pyesin apo tё shohin nёse ka bёrё ndonjё ligj apo reformё qё tё paktёn pёr sё largu tё mbajё pak erё tё Majte, tё jetё Socialiste.

E vetmja shpresё politike e Edi Ramёs ёshtё rikthimi tek themelet e politikёs sё tij, tek gjuha e re e artit dhe kulturёs nё tё bёrit politikё, ashtu siç bёjnё rёndom politikanёt profesionistё duke iu kthyer themeleve tё ideologjisё pёr tё riartikuluar tё ripёrtёrirё njё politikishte qё dukej e vdekur. Por rikthimi i Ramёs tek pasioni i tij, nuk duhet bёrё duke veshur brekёt, sepse ato i ka tё grisura qё nё momentin e zgjedhjes sё politikёs pёr artin, por duke e pranuar si mungesё, si mungesё tё domosdoshme, antipolitike, tё pazakontё dhe tё pamoralshme, pёr ta rikthyer nё njё motor tё efektshёm, pёr tё bonifikuar kёnetёn aktuale.

Kёneta gangrenizuese aktuale nuk mund tё bonifikohej me Mirela Kumbaron. Kёtё e ka kuptuar edhe vetё Rama qё, pasi ka pikasur tek ministrja e (agri)kulturёs sё munguar zellin e tё bёrit qoka dhe tё shtrimit tё tapeteve tё kuq, pardje e ka vёnё nё krye tё komisionit pёr pritjen e Papa Bergoglio-s (Presidenca dhe Protokolli i Shtetit siç duket kanё punё tё tjera!).

Kёneta aktuale kthehet nё tokё pjellore vetёm me pёrkushtim profesional, duke shndёrruar pasionin nё ratio politike, qё nё Ministrinё e Kulturё, ndryshe nga Ministritё e tjera, duhet tё jetё si nё shtёpinё e vet. Nuk ka art dhe kulturё pa pasion!

Ky pasion profesional tek agrikultorja e munguar znj. Mirela Kumbaro-Furxhi ёshtё nё njё zbrazёti totale. Zbrazёti qё fillon qё nga eksperienca e vet personale: cilat kanё qёnё politikat e Mirela Kumbaros pёr pёrkthimet (specilizimi i saj), mbi tё gjitha pёr pёrkthimet shkencore nё fushёn e artit dhe kulturёs (profesioni i saj si pedagoge universitare)? Pёrgjigjia negative e kёsaj pyetje ёshtё demonstrimi faktik jo vetёm i zbrazёtisё dhe mungesёs sё pasionit profesional, por edhe i lakuriqёsiё sё thelbit karkaterial dhe intelektual qё infektuan nё kёto muaj qeverisjeje njё zinxhir tё tёrё institucional kombёtar.

Duke qenё njё ministre pa flamur, e zgjedhur prej shoqёrisё civile, pritej prej Kumbaros qё pasioni i profesionit tё saj tё kontaminonte fushat e artit dhe kulturёs. Por siç thashё, ёshtё me provё, tek ajo nuk ka pasion.

Nuk do lodhem kurrё sё pёrsёrituri: infektimi i institucioneve artistiko-kulturore kombёtare prej mungёses sё pasionit pёr profesionin e vet, prej lakuriqёsisё karakteriale dhe intelektuale tё znj. Kumbaro-Furxhi godet mbi tё gjitha njё fetё tё madhe tё shoqёrisё, pjesёn mё tё mirё tё saj, atё mё pak tё komprometuar me dallaveret dhe batakçinjtё e politikёs profesioniste. Kjo gjё ёshtё faktike sepse, nёse e mendojmё mirё, njё individ i pёrzgjedhur prej rradhёve tё politikёs, qё i futet politikёs me flamurin e partisё nё dorё, mund tё dёshtojё dhe tё dёrgojё pёr rishplarje nё bazё flamurin (rinovimi i politikishtes si gjuhё tek themelet e ideologjisё). Ndёrsa njё individ i ardhur prej shoqёrisё civile kur i futet politikёs ka si mburojё vetёm pasionin e vet tё lakuriqtё, i futet politikёs me brekё nё dorё, sepse nuk i interesojnё moralizmat e politikёs, kёrkon aksionin, dhe nё momentin qё shet lakuriqёsinё e vet ka shitur in primis pasionin pёr profesionin, ekzistencёn e vet, e mё pas tёrё shoqёrinё civile tё cilёn pёrfaqёson. Praktikisht ky ёshtё shndёrrimi i individit nё njё copё mishi qё ushqen ingranazhin biopolitik.

Shpresoj ende (por jo dhe aq shumё) qё kryeministri Rama tё mos e ketё zgjedhur agrikultoren e munguar pёr tё pёrgatitur terrenin e kasaphanёs sё institucioneve artistiko-kulturore kombёtare, dhe ky promovim nё oborrin kryeministror tё mos ketё qenё veçse njё shpёrblim pёr punёn e kryer. Shpresoj qё kryeministri Rama tё kuptojё atё qё shkruaja nё kёtё blog mё 18 janar tё kёtij viti:
“Unё di qё e vetmja mёnyrё pёr mbijetesё e institucioneve artistiko-kulturore publike do tё ishte ndёrlidhja nё njё makro-strukturё menaxheriale tё pёrbashkёt me institucionet formative dhe kёrkimore tё artit dhe kulturёs (universitetet). Unё di qё nёse kёsaj makro-strukture do i shtoheshin si mbёshtetёs institucionet mediatike publike (RTSH), atёherё strukturave parashtetrore do tu mbeteshin thёrrimet e sipёrmarrёsit mё tё madh dhe kualitativ artistiko-kulturor: Shtetit Shqiptar. Pra shqiptarёve qё, me shumёn e taksave qё paguajnё pёr kёto institucione, meritojnё t’i shohin pararojё tё artit dhe kulturёs dhe jo totalisht tё zbrazёt nё pёrmbajtjen e tyre artistiko-kulturore, duke i hapur rrugёn identifikimit shoqёror tё artit dhe kulturёs nё atё qё propagandon konsumerizmi televiziv jo publik.” [Sherri i famshёm Rama-Krasta nga kjo pikёpamje nuk mё le tё shpresoj edhe aq shumё.]

Edi Rama politikisht nё Shqipёri, pёr llojin e politikanit qё ёshtё, siç pёrmenda mё sipёr, nuk ka nga kush tё mёsojё. Kёshtuqё ёshtё i detyruar tё mёsojё nga vetja. Deri tani ka mёsuar aspak ose shumё pak. Madje drejtimi qё orjenton politikёn e tij ёshtё kthyer nga “lideri karizmatik” qё ka vdekur me kohё. Po vazhdoi nё kёtё trend nuk do e marrё vesh se si do tё bjerё brenda natёs. Besoj ёshtё e kuptueshme edhe pёr tё qё nuk mund tё kontrollohen tё gjithё fёmijёt qё mund tё bartasin “Mbreti ёshtё lakuriq!”. Kёshtuqё them se hapi i tij i parё, mё urgjenti, ёshtё sprova nё rizgjedhjen e njё Ministre/i Kulture qё tё kryej hovin e rradhёs pёr tё dalё nga kёneta gangrenizuese. Pastaj nёse i vjen fundi politik prej saj/tij, praktikisht, nёse ripёrsёritet historia e tij politiko-edipike me ish-kryeministrin Nano, atёherё: Paqe dhe Amen! Tё gjithёve u vjen fundi, por tё paktёn nuk u vjen si njё copё mishi!