Dritan Hyska dhe biopsia hapësinore e “OBJEKT”-eve artistike. (Romeo Kodra)

ENGLISH VERSION BELOW

Ekziston një tipar i artistit Dritan Hyska, i dukshëm sidomos në serinë “Objekt” të punëve të tij, ku ai paraqitet si një makineri e përshpejtimit të reflektimit, një makineri që reflektimin e çon në ekstrem. Ai reflekton jo me mendjen e tij, por me mendësinë e kontekstit ku jeton. Refreni mbizotërues në Shqipërinë e tranzicionit të patranzitueshëm, e tregut të lirë neo-liberist, më shumë se kudo tjetër në botën e globalizuar, kërkon reflektimin. Dhe Hyska atë bën: reflekton! Pa menduar. Refleksi i tij është i kushtëzuar, as më pak e as më shumë sesa ai i qenit të laboratorit pavllovian. Dhe, duke qenë i tillë, refleksi i Hyskës është edhe pasqyrë; pasqyrë e laboratorit dhe produkteve të shoqërisë bashkëkohore, jo vetëm shqiptare, ku kaviet vërtiten sipas kushteve e ligjeve hapësinore të paracaktuara në po atë laborator. Dritan Hyska, duke i reflektuar tiparet më bazike, i jep shoqërisë atë që ajo kërkon, atë që ajo është dhe pashmangshmërisht prodhon e riprodhon. Për këtë mund të thuhet se është artist tipik bashkëkohor i angazhuar me çështjet apo çështjen par exellance sociale, i angazhuar në ekzaltimin e dëshirave më thelbësore të shoqërisë së konsumit të masave.

Pikërisht prej mënyrës së tij origjinale të të qenurit social dhe i angazhuar Dritan Hyska është edhe autor i një bote të zymtë e të ndotur, por jo për këtë të paorganizuar, të çrregullt apo kaotike. Kjo botë ose, më mirë të themi, fragmentet e mikrogjeografisë përbërëse të saj, të cilat, të gjitha sëbashku, formojnë korpusin e plotë të veprës së autorit, përshfaqen, me përpikmëri kirurgjikale përgjatë gjithë punës së tij artistike, me një kromatizëm esencial edhe iluminues.

Por, pavarësisht iluminimit (mendor e formal), puna e Hyskës është larg të qenurit event i shkëlqyeshëm, i shndritshëm, rrezatues, është larg çdo lloj pretendimi filozofik të ontogjenezës së aurës së veprës së artit klasik. Ajo nuk është gjë tjetër veçse efekti difektoz më i denjë për të përfaqësuar, nëpërmjet artit bashkëkohor, shoqërinë dhe epokën bashkëkohore.

Treguesi më simptomatik i pohimit të mësipërm është, siç u përmend edhe më lart, seria e punëve të artistit që mban titullin “Objekt”.

dritan-hyska-objekt-18-2013-c-print-on-dibond-100x100cm-courtesy-of-artist

Dritan Hyska, Objekt 18, 2013, c-print on dibond, 100x100cm, courtesy of artist

Me këtë seri veprash artisti reflekton rezultatet e biopsisë laboratorike të një prej tumorreve më të rënda të shoqërisë bashkëkohore: shfrytëzimit konsumerist dhe inflacional hapësinor, për interesa profitesh financiare individuale.

Në një botë humanocentrike, që po shkon gjithmonë e më pakthyeshmërisht drejt vetëshkatërrimit, Dritan Hyska thotë të tijën, nëpërmjet analizimit të një fragmenti të quajtur “Objekt”.

_mg_0173

Cortesy Dritan Hyska

“Objekt”-i arkitekturor në veprën e Hyskës është shpesh një ndërtesë dykatëshe që ka hedhur themelet (ob+jectum / hedhur përpara, prej latinishtes) diku në mes të asgjësë apo të gjithkundit të paidentifikuar; pra, mund të jetë sa lokale aq edhe globale. Te kjo dykatëshe, në vetvete, përcaktohet përmbajtja thelbësore (fizike, intelektuale e psikologjike) e punës reflektuese të makinerisë artistike, e cila do të zhvillohet në laboratorin e Dritan Hyskës.

Pas një ekzaminimi histologjik të korpusit arkitekturor/artistik Hyska përzgjedh, duke e pasqyruar, strukturën bazike të ndërtesës; një strukturë e cila pasqyron njëkohësisht, në mënyrë analoge karshi spektatorit, teksturën apo thurimën e botkuptimit dhe dëshirave të individit dhe, si rrjedhojë, të shoqërisë që i prodhoi.

2

Le të marrim një shembull:

part-_-objekt-8-2012-c-print-on-dibond-100x100cm-courtesy-of-artist

Te kjo thurimë nga njëra anë shohim frustrimin e një individi dhe një shoqërie të tërë, si ajo shqiptare, pas vitesh racionalizimi hapësinor, thuajse prej kavjesh, ku hapësira për kokë në kohën e regjimit enverist arrinte nivelin më të ulët në rang europian (17m2 në 1989, karshi vendit të parafundit, Rumanisë, me 34m2 … dyfishi!). Ky frustrim pasqyrohet te ndërtesa e mbetur, një rrënojë e munguar, të cilën vetëm skamja e ka ruajtur të paprekur në varfërinë e vet.

Por, nga ana tjetër, kemi edhe filizën e parë të një dëshire të realizuar. Mbi atë konstruksjon ndërtimor fillon e ngrihet apo ngjitet një shtesë, që tenton të prezantohet jo vetëm si ndërtesë, por edhe si arkitekturë, si art arkitekturor, sepse disi më e rafinuar se ajo mbi të cilën mbështetet, por gjithsesi elementare në thjeshtësinë e vet.

objekt-8-2012-c-print-on-dibond-100x100cm-courtesy-of-artist

Te struktura e përbërë e kësaj ndërtesë shihen dy modele racionalizimi hapësinor: njëri (origjinar) i kufizuar prej autoritetit diktatorial të bazuar te socializmi shkencor i shoqërisë së masës dhe tjetri (shtesa e re) kufizuar prej atij financiar, bazuar në ekonominë e tregut të lirë dhe konsumerizmit masiv. Hyska izolon izolon pikërisht kontradiktën ideologjike të strukturës, që vihet re qartazi te kërcitja dhe palidhshmëria e tyre pamore, për të ruajtur dhe intensifikuar – pas shumimit të kateve dhe hyrjeve të pallatit/shtesës – tensionin psikik që këto shkaktojnë te vëzhguesi.

Natyrisht është tensioni psikik, më shumë se ideologjik, ç’ka i intereson artistit. Nëpërmjet këtij tensioni Dritan Hyska vihet qëllimisht në lojë, lëshohet i tëri në rrjedhën e pandryshueshme dhe të kahershme të masivizimit të artistit shqiptar dhe global: nga një masë shoqërore populiste (enveriste te ne, apo hitleriane ose mussoliniane gjetkë), në një masë shoqërore konsumeriste Perëndimore dhe, tashmë, globale. Si rrjedhojë Hyska vazhdon me koherencë përçojë traditën tipike të artistit shqiptar dhe të artistit bashkëkohor global; traditën e artistit që shpreh dhe ekzalton dëshirat dhe pulsionet psikike të masave, që, në këtë rast, përkthehet në zaptim pa kriter të hapësirave të banimit por edhe ekspozimit. Duke mbartur tensionin kontradiktor psikik brenda, madje duke e shtuar atë në të gjitha dimensionet hapësinore, arti i Dritan Hyskës kthehet në një mjet/medium të përçimit të atij tumorri të pazgjidhshëm thelbësisht individual dhe social.

_mg_5468

Artist’s cortesey

Por ka edhe një hap të mëtejshëm në serinë “Objekt”. Natyrisht askush të mos mendojë në hapin apo hovin e përtejmë që pritet prej artistit me “A” të madhe. E përsëris, këtu nuk bëhet fjalë për aurea-n e shkëlqyeshme të artistit dhe veprës së tij gjeniale para-benjaminiane, apo për hovin nietzschean përtej të mirës dhe të keqes. Këtu jemi në një hap të mëtejshëm drejt topitjes, tejngopjes, ezaurimit të hapësirës psiko-fizike, që vazhdon e gjenerohet prej reflektimit të dëshirave dhe pulsioneve të shoqërisë, të shprehura në ndërtime arkitekturore përçudnuese. Dritan Hyska vazhdon, prodhon e riprodhon në laboratorin e tij, si një makineri industriale, thurimën istologjike të njërit prej tumorreve më të përhapur të epokës sonë bashkëkohore: shfrytëzimit të hapësirës për përfitime individuale.

dritan-hyska-objekt-18-2013-c-print-on-dibond-537x136cm-courtesy-of-artistShfrytëzimi i hapësirës për Hyskën kryhet si koncept, pra në të gjitha dukuritë e termit hapësirë; qoftë hapësirë fizike/natyrore, publike, sociale apo edhe artistike. Kontradikta dhe mospërputhshmëria elementare e thurimës së objekteve arkitekturore, që Hyska i reflekton te punët e tij prej realitetit të përditshëm, ripërsëritet në të gjitha nivelet e tyre: aty gjejmë mospërputhshmëri midis “Objektit” të përzgjedhur dhe natyrës përreth apo edhe mospërputhshmëri midis veprës/”Objektit” të artistit dhe veprës së aktorëve të tjerë social-artistik-kulturor, si në rastin e një ekspozite të përbashkët me artistë të tjerë. Edhe këtu Hyska me koherencë reflekton atë ç’ka më shumë e karakterizon atë dhe shoqërinë të cilës i përket: ezaurimin, tejngopjen, topitjen e çdo hapësire që i vihet në dispozicion, paçka se ajo duhet të jetë dhe të konceptohet si e përbashkët. Hyskës nuk i intereson, ai zapton horizontalisht apo vertikalisht të gjitha hapësirat që i vihen në dispozicion, sepse për të, ashtu si për shoqërinë që vetë Hyskën e prodhoi, si subjekt, por edhe si objekt, çdo hapësirë nevojitet për të shfryrë dëshirat dhe pulsionet individuale, të cilat, duke dashur të imponohet vertikalisht e horizontalisht në hapësirë mbi të tjerët për të eleminuar kontradiktën origjinare, kurrë nuk e zgjidhin në thelb atë, por e ripërsërisin dhe e riprodhojnë duke e përshpejtuar deri në kufijtë e të pamundurës.

Dritan Hyska and the Spatial Biopsy of the Artistic “OBJECTS”. (Romeo Kodra)

There is a feature of the artist Dritan Hyska, visible especially in the series “Object” of his works, where he is presented as a machine of acceleration of reflection, a machine that takes reflection to the extreme. He reflects not with his mind, but with the mindset of the context in which he lives. The prevailing refrain in Albania of the intransitive transition, of the neo-liberal free market, more than anywhere else in the globalized world, requires reflection. And Hyska does it: reflects! Without thinking. His reflection is his reflex, conditioned, neither less nor more than that of the Pavlovian laboratory dog. And, as such, Hyska’s reflex is also a mirror; an overview of the laboratory and products of contemporary society, not only Albanian, where the cavies rotate according to the conditions and spatial laws predetermined in the same laboratory. Dritan Hyska, reflecting its most basic features, gives to society what it wants, what it is, and inevitably produces and reproduces. It can be said, that he is a typical contemporary artist engagé in issues or with the issue par excellence: engagé with the exaltation of the most essential desires of the mass consumer society.

Exactly from his original way of being social and engaged, Dritan Hyska is also the author of a gloomy and polluted world, but not for this disorganized, unordered, or chaotic one. This world or, better said, the fragments of its constituent microgeography, which, all together, form the complete corpus of the artist’s work, are represented, with surgical precision and an essential and enlightening chromatism. But, despite the enlightenment (mental and formal), Hyska’s work is far from being a brilliant, radiant event; it is far from any kind of philosophical claim of the ontogenesis of the aura of the work of classical art. His work is nothing but the most defective effect worthy of representing, through contemporary art, contemporary society, and age.

The most symptomatic indicator of the above statement is, as mentioned above, the artist series entitled “Object.” With this series, the artist reflects the results of the laboratory biopsy of one of the most fatal tumors of contemporary society: consumerist exploitation and spatial inflation, for the interests of individual financial profits. In a human-centric world, which is moving more and more irreversibly towards self-destruction, Dritan Hyska has his say, through the analysis of a fragment called “Object”. The architectural “Object” in Hyska’s work is often a two-store building that has laid the foundations (ob + jectum, from Latin) somewhere in the middle of nowhere or everywhere unidentified; thus, it can be both local and global. This two-store building, in itself, determines the essential content (physical, intellectual, and psychological) of the reflective work of the artistic machinery, which takes place in the laboratory of Dritan Hyska.

After a histological examination of the architectural/artistic corpus, Hyska selects, reflecting, the basic structure of the building; a structure which simultaneously reflects, analogically to the spectator, the texture of the meaning and desires of the individual, and, consequently, of the society that produced them. In this texture, on the one hand, we see the frustration of an individual and an entire society, like the Albanian one, after years of spatial rationalization, almost from cavies, where the inhabiting space per person during the Enverist regime reached the lowest level in Europe (17m2 in 1989, against the penultimate country, Romania, with 34m2… double!). This frustration is reflected in the remained buildings of that time, missing ruins, which only poverty has kept intact in their degradation. But, on the other hand, we also have the first sprout of a realized desire. On the original construction, a new structure begins to rise or climb an addition, which pre+tends to be not only a building, but also architecture, because, although elementary in its simplicity, somewhat more refined than the one on which it rises further.

objekt-8-2012-c-print-on-dibond-100x100cm-courtesy-of-artist

The composite structure of the buildings shows two models of spatial rationalization: one (original) limited by the dictatorial authority, based on the scientific socialism of the mass society, and the other (new addition) limited by the financial “authority”, based on the free market economy and mass consumerism. Hyska isolates precisely the ideological contradiction of the structure, which is clearly seen in their creaking and visual incoherence, to maintain and intensify – after multiplying the floors and entrances of the building / addition – the psychic tension that these cause to the observer. Of course, it is the psychological tension, more than ideological, that interests the artist. Through this tension, Dritan Hyska is deliberately involved, leaving himself adrift in the ancient course of massification of the Albanian and global artist: from a populist social mass (Enverist to Albania, Hitlerian or Mussolinian elsewhere), to a consumerist social mass, not only Western but already global. Thus, as a result, Hyska continues to coherently transmit the typical tradition of Albanian and, by assimilation, Global contemporary artists; the tradition of the artist who expresses and exalts the psychic desires and impulses of the masses.

Moreover, in Hyska’s case, the indiscriminate occupation of public spaces for inhabiting spaces is also translated into occupation of the exhibition space. Carrying the contradictory psychic tension inside, even adding it to all spatial dimensions, Dritan Hyska’s art turns into a means/medium of transmission of that essentially individual and social insoluble tumor.

_mg_5468

But there is also a further step in the “Object” series. Of course, no one should think of the step or leap beyond what is expected of the artist with the big “A”. I repeat this is not about the brilliant aura of ​​the artist and his pre-Benjaminian genius work, or about the Nietzschean jump beyond good and evil. Here we are in a further step towards the blunting, oversaturation, exhaustion of the psycho-physical space, which continues and is generated by the reflection of the desires and pulsations of the society, expressed in astonishing architectural constructions. Dritan Hyska continues, produces, and reproduces in his laboratory, as an industrial machine, the histological texture of one of the most widespread tumors of our contemporary era: the use and abuse of space for individual profit.

The use and abuse of space for Hyska are performed as a concept, ie in all aspects of the term space; be it physical/natural, public, social, or even artistic space. The elementary contradiction and inconsistency of the texture of architectural objects, which Hyska reflects in his works from everyday reality, is repeated at all its levels: there we find inconsistencies between the selected “Object” and the surrounding nature or even inconsistencies between the “Object” and the work of other social-artistic-cultural actors, as in the case of a joint exhibition with other artists. Hyska coherently reflects what most characterizes him and the society to which he belongs: the exhaustion, the oversaturation, the blunting of every space that is made available to him, even though it is and must be conceived as common. Hyska does not care, he occupies horizontally or vertically all the spaces that are made available to him, because, for him, as for the society that produced Hyska himself, as a subject, but also as an object, every space is needed to express desires and pulsations, which, wanting to impose themselves vertically and horizontally in space on others to eliminate the original contradiction, never essentially resolve it, but repeat it and reproduce it, accelerating it to the limits of the impossible.

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Google

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni /  Ndryshoje )

Po lidhet me %s