Efekti katartik i debatit dhe inflacioni i fjalës në qerthullin teatror. (Romeo Kodra)

Problemi i teatrit në Shqipëri është heshtja.
Heshtja është humus për pjellorinë e terrenit mafioz. Kur njerëzit flasin, diskutojnë, debatojnë, ata i hapen njëri tjetrit, i ekzpozohen bashkëbiseduesit. Ndërsa heshtja – nëse do i marrim të mirëqena njohuritë e fushës së psikologjisë – është kolona zanore e kalimit në akt, e dhunës, e abuzimit.
Pak ditë më parë pata një reagim të drejtorit të Teatrit Kombëtar të Komedisë i cili komentoi dy shkrime, “Teatrër Eksperimental apo Teatër i Komedisë? Kjo nuk është çështja.” dhe “Gjendja e ‘komedisë shqiptare’, shpina e Robert Ndrenikës dhe teatrologjia shqiptare”.

I prekur në kallo z. Kastriot Çipi – të cilin e falenderova duke qenë se ishte i pari që bënte një ‘comunig out’ publik duke iu përgjigjur kritikave të mia (ka reaguar edhe Ema Andrea, por me një mesazh privat që për përmbajtjen aspak profesionale nuk më jepet mundësia ta publikoj) – mu kundërvu duke vënë në diskutim edhe njohuritë e mia teatrore.
Duke qenë se siç thotë Lacan-i ‘gjuha na flet’, vura re që në fjalët e drejtorit thuhet më shumë se ç’kish dashur të thoshte vetë z. Çipi. Dhe kjo gjuhë që fliste drejtorin e TKK denoncon njohuritë e profesionit të tij, që supozojmë të jenë teatri si art, por edhe menaxhimi i artit të teatrit (duke qenë se është zgjedhur në krye të një institucioni publik kombëtar).
Drejtori i TKK, aspak i mësuar të lexojë kritika të vërteta, kujtoi se prapa meje kishte ndonjë telekomandues kukullash. Ai për të treguar se ç’kishte bërë profesionalisht për teatrin filloi të rendiste arritjet e tij në këtë mënyrë:
“Unë nuk e di ku ke jetuar ti gjatë 15 viteve të fundit dhe pse nuk e di, ose bën sikur nuk e di, se unë kam 15 vjet që flas publikisht kundër politikat antikulturore të ministrave shqiptarë të kulturës, përfshi edhe kryeministrin aktual. Ku ishe ti Adam, kur Teatri Kombëtar u mbyll me urdhër të ish ministrit sot kryeministër? Ku ishe ti Adam, kur ndërtesa e Teatrit Kombëtar u propozua për shembje nga ish kryetari i Bashkisë sot kryeministër? Ku ishe ti Adam, kur u hartuan tri ligjet për teatrin (2000), artin skenik (2006) dhe artin e kulturën (2010)? Pasi të kujtohesh ku ke qenë vetë, informohu se ku kam qenë unë, pastaj eja e më fol si zoti nga maja e reve.”
Personalisht kam përshtypjen se z. drejtor i sheh si esenciale, madje edhe të mjaftueshme për profesionin e tij këto arritje. Për mua nuk janë të mjaftueshme, ndonëse esencial mbetet angazhimi për gjithkënd në interesimin e menaxhimit të gjësë publike prej politikanëve. Por kam gjithashtu përshtypjen se aludimi i menjëhershëm rreth politikanëve vjen edhe si rrjedhojë e një ‘praxis cotidiana’ të sprovuar të dinamikave pushtetare që aspak kanë të bëjnë me artin e teatrit. Drejtori i TKK, duke qenë i rregjur në mjedisin e tij, di që nëse dikush ngre zërin e bën vetëm sepse është bërë paraprakisht palë e një kahu politik dhe jo sepse i intereson teatri apo ka njohuri mbi të. Kështu që detyrimisht kritika ime është – për të – e krahut tjetër.
Zotit Çipi (të cilit i shpreha solidaritetin për iniciativën kundër ndërrimit me autoritarizëm të emrit të TKK nga ana e Ministrisë, por jo për mënyrën e të bërit teatër dhe menaxhimin e tij) me këtë rast iu duk e arsyeshme të kundërsulmonte sepse, siç thashë, për të jam i kahut të kundërt. Por, fatkeqësisht, këtu mbreti/drejtori na del lakuriq. Ai me dy fjali demonstron ‘profesionin’ e tij menaxherial:

“Vlerësimi i një platforme menaxhimi nuk mund të mos jetë subjektiv dhe, më lejo të them, se gjykimi im subjektiv për platformën tënde ishte “platformë e një njeriu që nuk e njeh Teatrin Kombëtar”. Mjafton të të them se ti nuk e di sa vetë punojnë në atë institucion.”

Drejtori – duke qenë se nuk ka njohuri profesionale mbi menaxhimin – kujton se studimi shkencor i teknikave menaxheriale i lihet në dorë gjykimeve subjektive (Kjo po, që do të ishte parajsa e injorancës!). Nuk kupton që kur bëhet fjalë për studime shkencore subjektivizmi është deontologjikisht i përjashtuar. Jo vlerësimi, por zgjedhja e shkollave apo teorive të menaxhimit që mundëson hartimin e projekteve menaxheriale është subjektive. Këtë kam bërë edhe unë për projekt-platformën time, por z. Çipi nuk mund ta deshifrojë në përkatësinë e saj, edhe se këtë do e dallonte si shqipen nga arabishtja, apo latinishtja nëse do të kishte një alfabetizim menaxherial minimal. Më pas ai fundos veten duke më vënë në dukje injorimin tim të numrit të punonjësve të Teatrit Kombëtar, që mesa kuptoj duhet të ketë ndonjë burim të cilin e supozon të saktë. Por kjo nuk është një mungesë e imja, që – edhe nëse do të gabohesha – u bie si barrë moskompetence drejtuesve të institucionit të TK apo Ministrisë së Kulturës të cilët, nëse do e kishin ndopak idenë e menaxhimit të institucionit, do të duhej ta kishin publikuar në faqen e tyre të internetit. Madje këtë gjë nuk e ka bërë as drejtori z. Kastriot Çipi që drejton TKK [U rekomandoj lexuesve një provë të vogël për të kuptuar, sot e kësaj dite, lehtësinë e gjetjes së numrit të të punësuarve në TK apo TKK].

Sikur të kishte probleme edhe me leximin e shqipes z. drejtor i TKK më sugjeron që “[në]se [m]ë ha meraku se kush është “gomari e kush zoti i kulturës”, organizo[…] një debat publik me ministren e kulturës dhe më fto. Do të vij patjetër, se kam edhe unë qejf të ndaj gomarin nga balta dhe kulturën nga sofizmat”. Praktikisht atë që i kisha sugjeruar unë në shkrimin tim të mëparshëm, pra organizimin e ‘manifestimeve intelektuale’ siç u imponon “Ligji për Artin dhe Kulturën” [neni 6] drejtuesve të institucioneve publike kulturore kombëtare. Por drejtorin e TKK kinse e ha meraku të thotë gjëra kundra palës tjetër, nuk e ha meraku të dalë nga zhezhitja e së përditshmes masmediatike shqiptare. Atij i mjafton të bëj zhurmë, paçka se faktet e nxjerrin, siç shihet, lakuriq.
I pakënaqur me lakuriqësinë menaxheriale z. drejtor i TKK donte të më tregonte vendin edhe përsa i përket specificitetit profesional të artit teatror. Këtu, mbreti/drejtor na shpalos jo vetëm lakuriqësinë e tij të paturpshme, por edhe zbrazëtinë e njohurive teatrore.
Rasti i jepet duke më cituar:
“Romeo Kodra: [‘Djemtë gazmorë’ janë një vepër suksesi e Broadway-it që vetëm për këtë fakt duhet evituar të vihet në skenat tona sepse prej kufomave të një teatri komercial, të një teatri vdekjeprurës dhe vdekjendjellës (‘deadly theater’ e quante Peter Brook në ‘Empty Space’) nuk mund të vijë asgjë e gjallë. Dhe teatri është një art që luhet përsëgjalli.]
Mos ia vish Peter Brook-ut budallalleqet e tua! Duhet te jesh budallai me i madh ne bote te thuash se nuk duhet vene nje nje tekst ne skene vetem e vetem se na qenka vene ne skene ne Broadway. Ti qe u shet mend te tjereve i paske kaluar tangent atij libri pa kuptuar asgje. Brook flet per venie ne skene, jo per tekste vdekatare (se me duket se nuk dike as anglisht). Lexo me poshte citimin:
Peter Brook: [The theatre has often been called a whore, meaning its art is impure, but today this is true in another sense – whores take money and then go short on the pleasure. The Broadway crisis, the Paris crisis, the West End crisis are the same: we do not need the ticket agents to tell us that the theatre has become a deadly business and the public is smelling it out… […] A true theatre of joy is non-existent and it is not just the tricial comedy and the bac musical that fail to give us our money’s worth – the Deadly Theatre finds its deadly way into grand opera and tragedy, into the plays of Moliere and the plays of Brecht. 12]”
Zoti Kastriot Çipi, drejtor i TKK, po më mëson mua terminologjinë e Brook-ut duke mos kuptuar që ky autor përdor sintagmën ‘deadly theater’ si koncept të përdorur më parë nga Antonin Artaud. Nuk kupton zotëria që ‘vepër teatrore’ është si teksti ashtu dhe vënia në skenë. Nuk kupton që po ndyn Molierin sepse nuk e ka idenë që Neil Simon-i ka shkruar këtë pjesë pikërisht për Broadway-n, për të cilin Molieri nuk më rezulton se ka shkruar [O njeri, tekstet e Molierit bëhen ‘deadly’ kur hyjnë në Broadway, ndërsa tekstet e Neil Simon-it kanë lindur ‘deadly’!!!]. Ky zotëri që ‘dika’ anglisht dhe përkthen ‘deadly/vdekatar’, që ka lexuar ‘Hapësira boshe’ të Peter Brook-ut sipas përkthimit noterial të Sesilia Plasarit, merr guximin dhe me pafytyrësinë më të madhe më tregon kalimin tim ‘tangent’ të këtij libri. Dhe absurditeti kalon çdo kufi kur mund të shihet prej të gjithëve që citimi i tij është një ‘copy/paste’ nga rrjeti internet të cilin nuk e ka lexuar aspak, sepse po ta kishte lexuar – me anglishten e tij ‘perfekte’ – do e kish vënë re që ky ‘abstrakt’ ka gabime ortografike, duke qenë se është kopje e kopjes, pra një simulakër e pastër. Dhe simulakra është malli që ka influencuar të gjithë thesaurus-in e teatrit shqiptar, ka bulimizuar një kontekst të tërë që topitet i bukosur nga kompetentë zhurmues të palëve politike dhe adhurues të paepur të emërimeve dhe emërtimeve.
Për ta mbyllur shpresoj që të mos heshtet më mbi teatrin, siç shpresoj që të flitet me njohuri argumentash për të kufizuar vërshimin e përrenjve inflacionues sepse vetëm kështu kemi shpresë të çlirojmë shqisat dhe ndoshta të perceptojmë realisht të shumëpërfolurën katharsis.

2 mendime mbi “Efekti katartik i debatit dhe inflacioni i fjalës në qerthullin teatror. (Romeo Kodra)

  1. Cipi eshte hallexhi. Eshte gjithmone ne Panik se mos ngeli pa pune dhe reagon sikur e pickojne.brezi i tij ne Shqperi sbene asgje fatkeqsisht dhe tani ngaqe shikoje kete te vertete perpqien te veprojne me urgjence. Duan te vdesin ne skene. Te shenjterohen. Cope […].

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Google

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni /  Ndryshoje )

Po lidhet me %s