PËR SA KOHË HAHET SAPUNI PËR DJATHË … (Romeo Kodra)

Përpara disa kohësh lexova një artikull për artin bashkëkohor në blogun peizazhe.com[1]. Përveç argëtimit që më solli artikulli, më duhet ta pranoj, jo më të pakët nga kjo pikëpamje ishin komentet. Artikulli, në mënyrë disi provokuese, vinte në dukje mosmjaftueshmërinë e artit bashkëkohor të shfaqej si i tillë edhe përpara një pastruese të thjeshtë të muzeut (citohej në artikull rasti qesharak i një pastruese që kishte hedhur në plehra një instalacion i bërë me plehra). Komentet që vijonin në blog, të provokuara nga artikullshkruesi, i vinin qark një argumenti mbi artin bashkëkohor si një art klasor, si art jo-art apo në të kundërt si ART me shkronja të mëdha që ka gjithë të drejtën për tu quajtur i tillë. Provokimin e ndoqa edhe unë duke komentuar:

romikodra thotë:

Shkurt 21, 2014 te 4:47 am

Arti gjithmone ka qene, eshte dhe do te jete i keqkptuar kur ‘konsumuesit’ (vizitoret) e tij do ta ndajne objektin artistik nga subjekti artist dhe marrdhenia e ndersjellte e tyre ne kohe dhe hapesire. Zakonisht merret ne fokus njeri prej ketyre komponenteve dhe kristalizohet ne statusin e tij (objekt/subjekt/marrdhenie) te cilit i vihet edhe nje vlere (madje edhe nje çmim). Arti gjithmone (edhe me pare se Duchamp) ka provokuar statiken e çdo statusi dhe ka kultivuar pershkueshmerine (ne kohe dhe hapesire) e tij …gjithmone duke nenkuptuar me Art objekt+subjekt+marrdhenie .. me ‘+’ dhe jo me ‘/’.

Këtij komenti (që nuk është një vërejtje siç ishte interpretuar) artikullshkruesi i përgjigjet me një tjetër artikull[2] të titulluar “Artist, Autor, Aktor”. Në këtë artikull të dytë merret rasti i një artisti japonez, i shurdhët, i cili kishte shitur shumë cd me muzikë klasike dhe që kohët e fundit u zbulua se nuk ishte e kompozuar prej tij, por prej një kompozitori me pagesë dhe mbi të gjitha që artisti i famshëm dëgjonte normalisht. Me këtë rast artikullshkruesi kërkon të ngrejë një paradoks (apo provokim?) mbi praninë e artistit në vepër dhe ndërmjetësinë e tij në përcjelljen e saj kundrejt publikut. Artikulli mbyllet me disa pyetje:

“Një kompozitor i rremë, me një biografi të rremë dhe gjymtim të rremë; por pjesë e pandashme e një muzike pa dyshim reale, e cila është përjetuar për vite me radhë si manifestim i sublimes, nga miliona muzikëdashës në Japoni dhe gjetiu në botë: si t’i pajtojmë këto kundërti? A do të kishin pasur të njëjtin sukses “krijimet” e Samuragochi-t, po të mos shoqëroheshin prej imazhit të tij si hero i gjymtuar, ose titan i plagosur i artit? Ose më mirë – le ta shtyjmë thikën deri në kockë – a do të kish pasur muzikë të Samuragochi-t, përtej imazhit të tij të sendërtuar me kujdes, prej artisti romantik, të vuajtur dhe njëkohësisht triumfues ndaj së keqes?”

Menjëherë më erdhi në mendje Walter Benjamin (‘Vepra e artit në epokën e riprodhueshmërisë së saj teknike’), por me të do të merrem pak më poshtë. Fillimisht dua të specifikoj se kam përshtypjen që artikullshkruesi për të etiketuar me titullin “art” apo “artist” mjaftohet me: suksesin publik (“Pesëdhjetëvjeçari Mamuro Samuragochi, një nga krijuesit më të dashur të muzikës në atdheun e vet …”); me suksesin në elita (“Sonatina për violinë, ishte zgjedhur për të shoqëruar shfaqjen e patinatorit japonez në akull, Daisuke Takahashi, në Lojërat Olimpike Dimërore të Soçit”); me suksesin tek ekspertët e fushës (thuhet në artikull që artisti shiste cd-të e tij nën etiketën e shtëpisë botuese muzikore Nippon Columbia). Kjo për mendimin tim nuk është e mjaftueshme, jo sepse e them unë, por sepse që në vitet ’30 të shekullit të shkuar Benjamin nënvizonte humbjen e aureolës mistike të veprës së artit. Ky degradim i aureolës mistike kishte ardhur në pikturë falë shpikjes së fotografisë, që riprodhonte realitetin më mirë se çdo pikturë e bërë prej dorës së njeriut; dhe në artet performative falë kinematografisë, që për spektakolaritet tejkalonte çdo aktrim të mundshëm live.

Nuk vdiq pas këtyre shpikjeve teknologjike as piktura dhe as artet performative (teatri). Nuk vdiqën sepse në pikturë p.sh. doli – për të mos përmendur qindra të tjerë – Pikasso që riformuloi thelbin e artit dhe si rrjedhojë parametrat e gjykimit. Po kështu nuk vdiq teatri (si art performativ) sepse ditën disa njerëz revolucionarë të rifokusonin thelbin e tij (madje teatri është paradigmatik sepse në krizën e tij më të madhe pati edhe hovin e tij më të madh; pikërisht në këtë epokë që po flasim teatri u bë shkencë dhe hyri me të gjithë të drejtat të bëhej pjesë e kurrikulave universitare; deri atëherë ishte artizanat). Tek të gjithë këta njërëz, artistë revolucionarë që shpëtuan artin e tyre, asnjëri nuk ka patur prirje për të arritur publikun e gjerë të masave. Këta njerëz riformuluan, kultivuan dhe më pas publiku i masave i ndoqi duke u kulturuar pas tyre.

Sipas Benjamin-it ka një lloj tjetër mënyre për të reaguar ndaj teknologjisë, që është mënyra reaksionare e fashizmit. Fashizmi nuk kultivon artin por kultivon idenë e aureolës tashmë përfundimisht të humbur. Duke synuar aureolën fashizmi do të sugjestionojë masat e gjëra të publikut për t’i manovruar si automa. Benjamin ndalet këtu. Pasolini, Debord dhe shumë të tjerë që patën mundësi t’i mbijetonin nazi-fashizmit, kuptuan që mjeti ideal për të krijuar aureolën e humbur, dmth simulakrën e saj, ishte komercializimi masmediatik i mallrave; mall ndër mallra është edhe vepra e artit.

Tani, duke iu rikthyer artikullit të peizazhe.com, them se nëse publiku japonez pëlqen një lloj muzike (pranoj që mund të jetë edhe e këndshme për tu dëgjuar), kjo nuk do të thotë detyrimisht se muzika në fjalë ka vlerë artistike. Kur publiku japonez pëlqen një lloj muzike si rrjedhojë masmedias dhe operatorëve të tregut muzikor nuk ju plas fare për vlerën artistike, por vetëm për vlerën monetare të saj, sepse duan in primis të shesin mallin. Po kështu edhe orkestrat që perfomonin këtë muzikë: nuk është se njohin vlerën artistike, por shkojnë drejt shijeve të publikut pagues (shesin bileta). Idem për patinatorët në Sochi që kishin vendosur të performonin nën tingujt e kësaj muzike (blejnë apo joshin shijet dëgjimore të jurisë apo tifozëve).

Në mënyrë të pafajshme dikush mund të ngrihet e të thotë: Epo atëherë nuk paska asnjë që të gjykojë në mënyrë të pagabueshme artin? Pse vetëm ekspertët mund ta njohin artin? Unë them se po. Por kjo nuk është kategorike. Ka njohës shumë të mëdhenj të artit që kan ngrënë sapunin për djathë (sidomos në shit-blerjet e veprave piktorike), por është shumë e vështirë ta hanë për shumë kohë.


[1]   http://peizazhe.com/2014/02/19/dilema-e-pastruesit/

[2]   http://peizazhe.com/2014/02/23/artist-autor-aktor/

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Google

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni /  Ndryshoje )

Po lidhet me %s